ЁЯза GK рдФрд░ GS рдХी рддैрдпाрд░ी рдХैрд╕े рдХрд░ें? – рд╕рднी рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рд▓िрдП 2025 рдХी рд╕рдмрд╕े рдЙрдкрдпोрдЧी рдЧाрдЗрдб

ЁЯза рднाрдЧ 1: GK рдФрд░ GS рдХी рддैрдпाрд░ी рдХैрд╕े рдХрд░ें? – рд╕рднी рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рд▓िрдП 2025 рдХी рд╕рдмрд╕े рдЙрдкрдпोрдЧी рдЧाрдЗрдб

ЁЯФ░ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा:

рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдХोрдИ рднी рд╕рд░рдХाрд░ी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╣ो – рдЬैрд╕े SSC, UPSC, UP SI, рд░ेрд▓рд╡े, NDA, CDS, рдпा рдмैंрдХ – рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдоें рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╖рдп рд╣ोрддा рд╣ै: GK рдФрд░ GS। рд▓ेрдХिрди рдЕрдзिрдХрддрд░ рдЫाрдд्рд░ рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдХो рд▓ेрдХрд░ рдн्рд░рдо рдоें рд░рд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЙрди्рд╣ें рдХ्рдпा рдкрдв़рдиा рд╣ै, рдХैрд╕े рдкрдв़рдиा рд╣ै, рдХिрддрдиी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдоें рдкрдв़рдиा рд╣ै рдФрд░ рдХрд╣ां рд╕े рдкрдв़ाрдИ рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиी рд╣ै।

рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рд╣рдо рдЖрдкрдХो рдмрддाрдПंрдЧे рдХि General Knowledge (GK) рдФрд░ General Studies (GS) рдХो рдХैрд╕े рдЬ़ीрд░ो рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░рдХे рдПрдХ рдЯॉрдкрд░ рдХी рддрд░рд╣ рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдП।


ЁЯФН GK рдФрд░ GS рдоें рдХ्рдпा рдЕंрддрд░ рд╣ै?

GK (General Knowledge) рдФрд░ GS (General Studies) рджोрдиों рдХो рд▓ोрдЧ рдПрдХ рдЬैрд╕ा рдоाрдирддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрдирдоें рдПрдХ рдоूрд▓рднूрдд рдЕंрддрд░ рд╣ै:

  • GK рдПрдХ рд╕्рдеाрдпी рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рднाрд░рдд рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рд╕े рдЬुрдб़ी рд╕्рдеाрдпी рдЬाрдирдХाрд░िрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬैрд╕े рд░ाрдЬрдзाрдиी, рдоुрдж्рд░ा, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░рддीрдХ, рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕्рдерд▓, рдЦोрдЬрдХрд░्рддा, рдЖрджि। рдЗрд╕े Static GK рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдпे рдмрд╣ुрдд рдХрдо рдмрджрд▓рддी рд╣ै।

  • GS рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╡िрд╖рдп рд╣ै рдЬिрд╕рдоें GK рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕, рднूрдЧोрд▓, рд░ाрдЬрдиीрддि, рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг, рдХрд░ंрдЯ рдЕрдлेрдпрд░्рд╕ рдЖрджि рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕े рдбाрдпрдиाрдоिрдХ GK рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдоें рд░ोрдЬ़ рдирдИ рдЬाрдирдХाрд░िрдпाँ рдЬुрдб़рддी рд░рд╣рддी рд╣ैं।

➡️ рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें:
GK = Static
GS = Static + Current Affairs + Subject-wise Topics


ЁЯУШ GK (General Knowledge) рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЯॉрдкिрдХ:

Static GK рд▓рдЧрднрдЧ рд╣рд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдкूрдЫा рдЬाрддा рд╣ै। рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╖рдп рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं:

  1. рднाрд░рдд рдХा рднूрдЧोрд▓ (рд░ाрдЬ्рдп, рдирджिрдпाँ, рдкрд░्рд╡рдд, рдЬрд▓рд╡ाрдпु)

  2. рднाрд░рдд рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ (рдк्рд░ाрдЪीрди, рдордз्рдпрдХाрд▓ीрди, рдЖрдзुрдиिрдХ)

  3. рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж, рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░, рд╕ंрд╢ोрдзрди)

  4. рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░рддीрдХ рдФрд░ рдЪिрди्рд╣

  5. рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ (рднाрд░рдд рд░рдд्рди, рдиोрдмेрд▓, рдкрдж्рдо рдЖрджि)

  6. рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ंрдЧрдарди (UNO, WTO, WHO, BRICS)

  7. рдк्рд░рдоुрдЦ рдкुрд╕्рддрдХें рдФрд░ рд▓ेрдЦрдХ

  8. рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि (рдкрд╣рд▓ा рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी, рдкрд╣рд▓ा рдиोрдмेрд▓ рд╡िрдЬेрддा)

  9. рдк्рд░рдоुрдЦ рджिрд╡рд╕ (рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп)

  10. рдЦेрд▓ рдЬрдЧрдд рдХे рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдФрд░ рдЦिрд▓ाреЬी


ЁЯУЪ GS (General Studies) рдХे рдоुрдЦ्рдп рднाрдЧ:

GS рд╕ाрдоाрди्рдп рдЕрдз्рдпрдпрди рдХो рдХрд╣рддे рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рд╡िрд╖рдп рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं:

1. рдЗрддिрд╣ाрд╕ (History):

  • рд╕िंрдзु рдШाрдЯी рд╕рдн्рдпрддा рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд░рдд рддрдХ

  • рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо

  • рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЖंрджोрд▓рди рдФрд░ рдиेрддा

2. рднूрдЧोрд▓ (Geography):

  • рднाрд░рдд рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рднूрдЧोрд▓

  • рднौрдЧोрд▓िрдХ рдШрдЯрдиाрдПं (рднूрдХंрдк, рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी, рдЪрдХ्рд░рд╡ाрдд)

  • рд╕ंрд╕ाрдзрди, рдХृрд╖ि, рдирджिрдпाँ, рдЬрд▓рд╡ाрдпु

3. рд░ाрдЬрдиीрддि (Polity):

  • рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди

  • рд╕ंрд╕рдж, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि, рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी, рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓

  • рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рдХрд░्рддрд╡्рдп

  • рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा

4. рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा (Economy):

  • рднाрд░рддीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдкрд░िрдЪрдп

  • рдмрдЬрдЯ, рдпोрдЬрдиा рдЖрдпोрдЧ, GST

  • рдмैंрдХिंрдЧ, рдоुрдж्рд░ाрд╕्рдлीрддि, рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी

5. рд╡िрдЬ्рдЮाрди (Science):

  • рднौрддिрдХी, рд░рд╕ाрдпрди, рдЬीрд╡рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдоूрд▓ рд╕िрдж्рдзांрдд

  • рдЦोрдЬ рдФрд░ рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░

  • рдоाрдирд╡ рд╢рд░ीрд░ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЬ्рдЮाрди

6. рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдФрд░ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХी:

  • рдк्рд░рджूрд╖рдг, рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди

  • рд╡рди्рдпрдЬीрд╡ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрди

  • рд╕рддрдд рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓рдХ्рд╖्рдп (SDGs)

7. рдХрд░ंрдЯ рдЕрдлेрдпрд░्рд╕:

  • рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдФрд░ рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдоाрдЪाрд░

  • рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдирдИ рдпोрдЬрдиाрдПँ

  • рдкुрд░рд╕्рдХाрд░, рдиिрдпुрдХ्рддिрдпाँ, рдЦेрд▓, рд╡िрдЬ्рдЮाрди


ЁЯПБ рддैрдпाрд░ी рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХैрд╕े рдХрд░ें?

рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдПрдХрджрдо рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рддो рдШрдмрд░ाрдиे рдХी рдЬ़рд░ूрд░рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рд╕्рдЯेрдк्рд╕ рдХो рдлॉрд▓ो рдХрд░ें:

1. рд╕िрд▓ेрдмрд╕ рдХो рд╕рдордЭें:

рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдЕрдкрдиी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХा рд╕िрд▓ेрдмрд╕ рдкрдв़ें – SSC, UP SI, рдпा рдЬो рднी рд╣ो। рд╣рд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХा GK/GS рдкैрдЯрд░्рди рдеोрдб़ा рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддा рд╣ै।

2. рд╡िрд╖рдпों рдХो рдмाँрдЯ рд▓ें:

GS рдХे 7-8 рд╡िрд╖рдп рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╣рд░ рджिрди 1 рд╡िрд╖рдп рдХो рдкрдв़ें рдФрд░ рд╕рдк्рддाрд╣ рдоें рдХрдо рд╕े рдХрдо 5 рджिрди рдкрдв़ाрдИ рддрдп рдХрд░ें।

3. рд╕рд╣ी рдХिрддाрдмें рдЪुрдиें:

рдиीрдЪे рдХुрдЫ рдмेрд╕्рдЯ рдХिрддाрдмें рджी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं (рднाрдЧ 2 рдоें рд╡िрд╕्рддृрдд рд▓िрд╕्рдЯ рджेंрдЧे), рдЬैрд╕े:

  • Lucent GK Book

  • NCERTs (6рд╡ीं рд╕े 10рд╡ीं рддрдХ)

  • рдордиीрд╖ рдкांрдбे GS (UPSI рдФрд░ SSC рдХे рд▓िрдП)

  • рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди – рд▓рдХ्рд╖्рдоीрдХांрдд

4. рдиोрдЯ्рд╕ рдмрдиाрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ें:

рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рдмिंрджुрдУं рдоें рдиोрдЯ्рд╕ рдмрдиाрдПं। рдЦुрдж рдХे рд╢рдм्рджों рдоें рд▓िрдЦें рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें 2-3 рдмाрд░ рджोрд╣рд░ाрдПं।

5. рдХрд░ंрдЯ рдЕрдлेрдпрд░्рд╕ рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрдиाрдПं:

рд╣рд░ рджिрди 10-15 рдоिрдирдЯ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдв़рдиे рдпा рд╡ीрдбिрдпो рджेрдЦрдиे рдХी рдЖрджрдд рдбाрд▓ें।

6. PYQ (Previous Year Question) рд╕े рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░ें:

рд╣рд░ рд╣рдл्рддे рдкुрд░ाрдиे рдк्рд░рд╢्рдирдкрдд्рд░ рд╣рд▓ рдХрд░ें рддाрдХि рдЖрдк рдХो рдкैрдЯрд░्рди рдХी рд╕рдордЭ рдЖрдП।


ЁЯУЭ рджिрдирдЪрд░्рдпा рдХा рдПрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг:

рд╕рдордпрд╡िрд╖рдп
рд╕ुрдмрд╣ 6:30 – 7:00рдХрд░ंрдЯ рдЕрдлेрдпрд░्рд╕
рд╕ुрдмрд╣ 7:00 – 8:00GS рдХा рдХोрдИ рдПрдХ рд╡िрд╖рдп (рдЬैрд╕े Polity)
рджोрдкрд╣рд░ 1:00 – 2:00History рдпा Geography рдкрдв़ें
рд░ाрдд 8:00 – 8:30рд░िрд╡ीрдЬрди рдФрд░ PYQ

ЁЯУМ Tips:

  • рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдмрдиाрдПं, рдЬैрд╕े – рдЖрдЬ 1 рдЯॉрдкिрдХ рдкрдв़рдиा рд╣ै।

  • рд╕рдк्рддाрд╣ рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдЦुрдж рд╕े рдЯेрд╕्рдЯ рд▓ें।

  • рдЕрдкрдиे рдиोрдЯ्рд╕ рджोрд╣рд░ाрддे рд░рд╣ें।

  • рдХрднी рднी рдбрд░े рдирд╣ीं – GK рдпाрдж рдХрд░рдиे рдХी рдЪीрдЬ рд╣ै, рд╕рдордЭ рдХे рд╕ाрде рдмाрд░-рдмाрд░ рдкрдв़ेंрдЧे рддो рд╕ेрдЯ рд╣ो рдЬाрдПрдЧी।


рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

ЁЯза UP SI рдкрд░ीрдХ्рд╖ा 2025 рдХे рд▓िрдП рд░ीрдЬрдиिंрдЧ рдХी рддैрдпाрд░ी рдХैрд╕े рдХрд░ें?

ЁЯПЖ рдЯॉрдкрд░ рдХैрд╕े рдмрдиें – рдкрдв़ाрдИ рдоें рдЯॉрдк рдХрд░рдиे рдХे 15 рдЕрд╕рд░рджाрд░ рдФрд░ рдЖрдЬрдоाрдП рд╣ुрдП рддрд░ीрдХे